MiTro | Archimedes nhảy ra khỏi bồn tắm hét "Eureka", chết vì lính La Mã ngu dốt
Archimedes nhảy ra khỏi bồn tắm hét \"Eureka\", chết vì lính La Mã ngu dốt 2.300 năm trước
Khoảng năm 250 trước Công nguyên tại thành Syracuse, Sicily. Một người đàn ông 40 tuổi đang ngâm mình trong bồn tắm chợt thấy mực nước dâng lên khi cơ thể chìm xuống. Trong khoảnh khắc đó, ông hiểu ra giải pháp cho một bài toán vua Hiero II giao cho ông suốt nhiều ngày: làm sao biết vương miện vàng có pha bạc hay không, mà không phá huỷ vương miện. Ông nhảy ra khỏi bồn, không kịp mặc đồ, chạy trần truồng qua phố Syracuse hét \"Eureka!\" nghĩa là \"Tôi đã tìm ra!\" Đó là Archimedes, nhà toán học vĩ đại nhất thời cổ đại.
Archimedes sinh năm 287 TCN tại Syracuse, một thành bang Hy Lạp ở Sicily, dưới sự cai trị của Vua Hiero II. Cha ông là một nhà thiên văn. Archimedes học ở Alexandria, Ai Cập, trung tâm tri thức của thế giới Hy Lạp lúc bấy giờ. Tại Thư viện Alexandria, ông học hình học, thiên văn, kỹ thuật. Khi trở về Syracuse, ông trở thành cố vấn khoa học cho Vua.
Định luật Archimedes về sức nổi trở thành nền tảng của thuỷ động học. Khi một vật chìm xuống chất lỏng, lực đẩy lên bằng trọng lượng phần chất lỏng bị đẩy ra. Nhờ định luật này, ngày nay tàu thuỷ chở hàng triệu tấn nổi được trên đại dương. Khi giải bài toán vương miện, Archimedes cân vương miện trong nước rồi cân vàng nguyên chất cùng trọng lượng. Vương miện nổi lên ít hơn vàng nguyên chất tức là có pha bạc. Tay làm vàng đã lừa Vua Hiero và bị xử tử.
Archimedes phát minh ra rất nhiều thứ trong cuộc đời. \"Đinh ốc Archimedes\" là một xoắn ốc trong ống dùng để nâng nước từ thấp lên cao, được nông dân Ai Cập dùng tưới ruộng và đến nay vẫn dùng. Pa lăng và đòn bẩy: Archimedes là người đầu tiên chứng minh toán học rằng \"cho tôi một điểm tựa, tôi sẽ bẩy được Trái Đất\". Vua Hiero thử thách ông: kéo một con tàu chiến trên cạn xuống biển một mình. Archimedes thiết kế hệ pa lăng phức tạp, kéo con tàu nặng hàng trăm tấn chỉ bằng một sợi dây.
Khi La Mã đánh Syracuse năm 214 TCN, Archimedes 73 tuổi nhưng vẫn phát minh các vũ khí phòng thủ kinh hoàng. \"Cẩu Archimedes\" là một cánh tay khổng lồ thò ra khỏi tường thành, móc tàu La Mã đang vào gần và lật ngược chúng. Truyền thuyết kể ông còn dùng một dãy gương đồng tập trung ánh nắng đốt cháy buồm tàu La Mã. Các nhà khoa học hiện đại đã thử thí nghiệm này và xác nhận có thể làm được, dù khó.
Cuộc vây hãm Syracuse kéo dài 2 năm. Cuối cùng năm 212 TCN, người La Mã do tướng Marcellus chỉ huy lén vào thành ban đêm khi dân Syracuse đang say sưa lễ hội. Marcellus ra lệnh không được giết Archimedes vì tướng quân ngưỡng mộ thiên tài của ông.
Sáng hôm sau, một lính La Mã tìm thấy Archimedes đang ngồi vẽ hình tròn trên cát ngoài sân. Người lính ra lệnh ông đi gặp Marcellus. Archimedes mải vẽ, không ngẩng đầu, chỉ nói: \"Đừng làm hỏng vòng tròn của tôi.\" Người lính tức giận rút kiếm đâm chết ông. Archimedes 75 tuổi.
Khi tướng Marcellus biết tin, ông giận điên người. Ông cho chôn cất Archimedes trang trọng theo lễ Hy Lạp và cho khắc lên mộ một hình lăng trụ chứa hình cầu, theo nguyện vọng của Archimedes. Hình này tượng trưng cho khám phá ông tự hào nhất: tỉ lệ thể tích cầu so với lăng trụ chứa nó là 2/3.
Hơn 2.100 năm sau, năm 1906 tại Constantinople, một học giả Đan Mạch tên Heiberg phát hiện một cuốn sách kinh điển hồi giáo cũ. Khi soi qua tia tử ngoại, ông thấy bên dưới chữ tôn giáo có những dòng toán học. Đó là \"Archimedes Palimpsest\", một cuốn sách của Archimedes đã bị xoá để dùng giấy lại. Bên trong là phương pháp tính diện tích và thể tích của Archimedes, gần giống với calculus của Newton 1.900 năm sau.
Halab Creative